Het gezin in de kijker

Op de liturgische kalender staat in het weekend na Kerstmis het feest van de heilige Familie geprogrammeerd. Dit jaar plakken die twee feesten aan elkaar: gisteren het kerstfeest en vandaag het feest van de Heilige Familie. Misschien is dat nog zo mis niet. Want het kerstfeest is toch ook naast een sfeervolle kerstviering een familiefeest waarbij de ouders inspanningen doen om in een gezellige sfeer alle kinderen samen te krijgen rond het kerstdiner. Voor velen is dit laatste zelfs het enige wat er nog overblijft van de kerstboodschap: vrede op aarde aan de mensen van goede wil!

De tekst van Jezus Sirach laat duidelijk verstaan dat er in het gezin maar vrede en harmonie kan heersen als kinderen hun ouders respecteren. Ouders zijn dragers en doorgevers van de traditie. Zij zijn het die de nieuwe generatie de richting aanwijzen voor een menswaardig leven. Daarom verdienen zij alle eerbied.

‘Eert uw vader en uw moeder’ luidt het vierde gebod Eren is niet hetzelfde als gehoorzamen. ‘Iemand eren’ betekent in de bijbel: die persoon de plaats geven die hij of zij verdient. God eren is Hem de plaats geven in je leven die Hem toekomt. Zo ook is vader en moeder eren hun de plaats geven die hun toekomt, en dat betekent niet enkel hen respecteren, maar ook hun bij het ouder worden verzorgen en steunen. Heel begrijpelijk want ouders waren in die tijd helemaal op hun kinderen aangewezen.

Je kunt wel duidelijk merken dat de schrifttekst thuishoort in een paternalistische cultuur waar de vader de spilfiguur is die alle rechten naar zich toetrekt. De moeder staat nog in de schaduw en van de rechten van het kind was in die tijd nog geen sprake. Dat betekende daarom nog niet dat de moeder en de kinderen ongelukkig waren. Heel veel hing af van de vader met wie ze te doen hadden.

Vandaag is het anders. Wij leven in een democratische samenleving waarin elkeen gelijkwaardige rechten en plichten heeft. Volgens de normen van vandaag moeten man en vrouw gelijke kansen krijgen op een carrière. Daarbij komen dan nog de huishoudelijke zorgen. De kinderen zitten op internaat of wonen op kamers. Men ziet elkaar hooguit in het weekend.
De vraagt stelt zich dan: hoeveel uithuizigheid verdraagt het gezin vooraleer het uit elkaar valt? Wij genieten van de vrijheid die wij gekregen hebben om op te komen voor onszelf, maar tezelfdertijd geraken wij los van elkaar.

Vandaag is het gezin alleen nog in naam de hoeksteen van de samenleving.
Het is teveel in de verdrukking geraakt in een economische cultuur die niet standvastigheid maar flexibiliteit preekt. Wie vandaag carrière wil maken moet flexibel zijn. Hoe sterk moet je dan zijn om op de duur niet hetzelfde te denken over relaties? De realiteit is dat het aantal echtscheidingen toeneemt, net als het aantal alternatieve relaties, met of zonder kinderen, en duidelijk ook de cultuur van de zelfstandige single die zijn of haar leven en carrière helemaal zelf uitstippelt en ook de vrienden kiest.
Het is lukken of mislukken in het leven.

We kunnen er ook niet naast kijken dat veel mensen falen en op de dool geraken. Het winterweer heeft ons geconfronteerd met dakloze asielzoekers en migranten, die geen andere keus hadden dan op straat te overnachten. Een maand lang heeft een Vlaamse krant elke dag een foto afgedrukt van een asielzoeker zonder opvang. In het gelaat van die mensen lees je vertwijfeling en hunker naar uitzicht.
Vluchtende, opgejaagde mensen die de speelbal zijn van machthebbers, en die op zoek zijn naar een beter, menswaardig leven.

Ook het evangelieverhaal kan je in dat kader plaatsen. Matteüs vertelt het verhaal van twee opgejaagde mensen die met hun pasgeboren zoon naar veiliger gebieden vluchten om te ontkomen aan een uitbarsting van politiek geweld. In het verhaal zit een diepere betekenis. Jezus wordt hier getypeerd als iemand die in de lijn staat van de groten van Israëls geschiedenis. Net als Mozes wordt Jezus gered uit de dood. En net als Mozes maakt hij de tocht van Egypte naar het beloofde land en bewerkt hij voor Israël de bevrijding.

Heel het gebeuren wordt in gang gezet vanuit een droom, een innerlijke stem die raad geeft en oproept tot verantwoordelijkheid. Luister in je leven – net als Jozef – naar de innerlijke stem van God, die je de richting aangeeft die je moet gaan. En vertrouw erop dat Zijn rijk doorbreekt waar mensen respect hebben en goed zijn voor elkaar en God de plaats geven die Hem toekomt.

Dat wij elkaar daarbij tot hulp en zegen zijn.

Gerard Braet o.p.